بیماری ام. اس (M.S)

ام.اس چیست؟

ام. اس ( Multiple sclerosis یا MS) یک بیماری خود ایمنی  است که سیستم ایمنی بدن اشتباهاً به “میلین “ (در پیرامون رشته های عصبی دستگاه اعصاب مرکزی، ماده مهمی به نام میلین وجود دارد که به حرکت سریع تر و آسان تر پیام های عصبی از مغز به دیگر جاهای بدن، کمک می کند.)، ماده محافظتی اطراف یاخته های عصبی(آکسون ها)مغز و نخاع حمله ور می شود. این وضع سبب آسیب دیدن میلین شده و بخشی از آن یا گاه همه آن از روی رشته عصبی کنده شده و زخم هایی به جا می ماند که بدان ها ضایعه، پلاک یا اسکلروز نیز می گویند. آسیب وارد آمده بر میلین منجر به اختلال حرکت پیام ها در راستای رشته عصبی می گردد. ممکن است پیام آهسته یا نامفهوم گردیده یا از یک رشته عصبی به دیگری منتقل شود(اتصالی کند)، یا کلا رد شود.فوریت های پزشکی

علت ام .اس

علت ام. اس ناشناخته است. پژوهش ها حاکی از آن است که آمیزه ای از عوامل ژنتیکی ومحیطی می تواند در بروز آن نقش داشته باشد.

انواع  ام. اس

چهار گونه ام. اس وجود دارد که هر کدام ویژگی های خود را دارند. صرف نظر از نوع ام. اس.، ممکن است برخی از بیماران در سراسر زندگیشان تنها دچار گونه ای خفیف باشند، در حالیکه ممکن است برای سایرین این اثرات به سرعت ظاهر گردند.بیشتر بیماران دچار ام. اس.، تجربه ای میان ایندو حد نهایت را دارند.

۱.ام. اس. عود کننده – فروکش کننده

در بسیاری از بیماران (حدود ۸۵ درصد)، نخست ام. اس. عود کننده – فروکش کننده تشخیص داده می شود. این مطلب به این معنا است که افراد دارای ام اس علائم جدیدی در خود مشاهده می کنند و یا علائم قبلی آنهادوباره باز می گردد و به اصطلاح عود می کند. موارد عود می توانند خیلی سریع روی داده ومعمولاً برای چند هفته برجا می مانند و شدت آنها از خفیف تا شدید متغیر است. البته امکان دارد بعد از عود به حالت تسکین برسیند، و فرد دارای ام اس بطور کامل یا جزئی بهبود یابد.

۲.ام. اس. خوش خیم

ا م. اس. خوش خیم (بهبودی کامل یا جزئی بعد از حمله عوارض بیماری) را فقط می توان پس از چندین سال ابتلا به ام. اس. تشخیص داد. تنها در صورتی می توان یک بیمار را مبتلا به ام.اس. خوش خیم تشخیص داد، که ام. اس. در طول ۱۰ تا ۲۰ سال رو به وخامت نگذارد و فرد دچاراز کار افتادگی کم یا هیچگونه از کار افتادگی نشده باشد.

۳.ام. اس. ثانویه پیش رونده

بیماری بسیاری از افراد با ام. اس. عود کننده – فروکش کننده آغاز شده و سپس به حالتی که به آن (ام. اس. ثانویه پیش رونده ام اس پیش رونده به حالتی از ام اس گفته می شود که دائماً بر شدت آن افزوده می شوند.) در ام. اس. ثانویه پیش رونده، عوارض ایجاد شده پس از عود بیماری کاملاً بر طرف نمی شودو میزان ناتوانی همواره افزایش می یابد. برای تشخیص اینکه بیماری به مرحله ام. اس. ثانویه پیش روند وارد شده، وی باید حداقل به مدت شش ماه دچارو خامت پیوسته بیماری گردد.

۴.ام. اس. اولیه پیش رونده

ام. اس. اولیه پیش رونده گونه نسبتا غیر معمول از ام. اس. می باشد – که حدود ۱۵ درصد افرادمبتلا به ام. اس. را تحت تاثیر قرار می دهد.این نوع معمولا در افراد سالخورده تر، که معمولاچهل سال یا بیشتر سن دارند تشخیص داده می شود. از همان آغاز بیماری، فرد مبتلا به ام. اس.اولیه پیش رونده دچار علائمی می شود که پیوسته و خیم تر شده و همزمان با آن نیز، ناتوانی شان افزایش می یابد.

نکته:تفاوت بین ام.اس.ثانویه پیش رونده وام.اس.اولیه پیش رونده:

ام اس پیش رونده اولیه” حالتی از ام .اس است که از ابتدا حالت پیش رونده دارد. اما “ام اس پیش رونده ثانویه” به حالتی از عارضه ام اس اطلاق می گردد که بعداً وپس از چند سال “ام اس عود کننده و تسکین یابنده” رو به وخامت می گذارد.

 

نشانه ها

ام. اس. بیماری غیر قابل پیش بینی است. این بیماری در افراد مختلف متفاوت است و منجر به بروز گستره ای از علائم گوناگون می شود که هیچ کدام برای ام. اس. اختصاصی نیستند.بسیاری از بیماران تنها تعداد کمی از علائم را تجربه می کنند و بسیار بعید است که بیماری به همه نشانه ها دچار گردد. بیماران در زمان های مختلف دچار علائم گوناگون می شوند که گرچه برخی بسیار شایع هستند، ولی هیچ الگوی خاصی وجود ندارد که در همه بیماران صدقکند. برخی از علائم شایع ام. اس. عبارتند از:

• کوفتگی – حس خستگی طاقت فرسایی که فعالیت فیزیکی و ذهنی را برای برخی دشوار و برای برخی ناممکن می سازد

• اختلالات تعادلی و سرگیجه – دشواری در راه رفتن، اختلال در هماهنگی حرکتی اعضاء

• اختلالات بینایی- تاری دید یا دوبینی، از دست موقت رفتن موقت بینایی در یک یا هر دو چشم

• مور مور شدن یا کرختی – بیشتر در دست ها و پاها رخ می دهد

• درد – گاه ملایم و گاه شدید است

• از دست رفتن نیرو و چالاکی در ماهیچه ها

• خشک شدگی و اسپاسم (بطور کلی به اسپاسم یا گرفتگی عضلانی گفته می شود.عضلات بدن بصورت جفت هستند که در جهت های مخالف هم عمل می کنند. معمولاً وقتی یک عضله منقبض می شود، عضله جفت آن کشیده می شود. اما در حالت اسپاسم هر دوعضله همزمان منقبض می شوند. این انقباضات غیرارادی می توانند دردناک و ناتوان کننده باشند.) – سخت شدن سفتی در برخی از ماهیچه ها

• اضطراب، افسردگی و تغییرات خلقی

• اختلالات شناختی – اشکال در به یاد آوری، حافظه ، تمرکز

• اختلالات گفتاری – سخن گفتن بریده بریده، کند شدن یا دگر گونی در لحن یا زیر و بم گفتار

• دفع غیر ارادی – ناتوانی در مهار کارکرد دفعی مثانه و روده

• اختلالات جنسی – نبود میل جنسی، مشکلات نعوظی )راست شدن آلت(

نکته:دامنه علائم ام. اس. از خفیف تا شدید و از حالت گذرا تا مزمن متغییر است.

درمان

 درمان‌های ام‌.اس به سه گروه اصلی تقسیم‌بندی می‌شود:

دسته اول درمان‌ها هنگام حملات بیماری صورت می‌گیرد که در این دوران بیمار باید در بیمارستان بستری شود.

دومین دسته، درمان‌های پیشگیری است؛ در این شرایط با توجه به وضعیت بیمار از داروهای متفاوتی استفاده می‌کنند که با کمک آنها تعداد حملات بعدی کمتر می‌شود.

سومین گروه درمان‌ها، مربوط به علائم بیماری است و بیماران باید بدانند عوارض بیماری مانند خستگی بیش از حد، تکرر ادرار و سفتی اندام‌ها با دارو تا حد زیادی قابل درمان است.

منابع:
انجمن ام.اس ایران
مصاحبه با دکتر وحید دستجردی

 

درباره محمد شکره

محمد شکره-کارشناس فوریت های پزشکی